Í dag dekra ég við tilveru mína sem hálfgerður eftirlaunaþegi. Smá samskipti við Konstruktix en engin vinna.
Die Zeit liggur á borðinu mínu. Á sunnudaginn tók ég blaðið með mér frá mömmu, sem les það ekki lengur heldur, en áskriftin hennar heldur áfram um sinn.
En ég get ekki heldur lengur fengið mig til að opna það. Það var frekar minningin um tímann þegar ég hafði enn áhuga á greinunum og höfundunum þar sem fékk mig til að þiggja boð hennar og taka nýjasta tölublaðið með.
Það minnir mig á viðfangsefnið sem við ræddum um daginn í tengslum við sjónvarpsþættina. Að lesa þessar greinar hefur eitthvað svipað við sig.
Maður gengur inn í samræðu sem er djúpt mótuð af menningarlegri sjálfsmynd.
Í gær var ég í raun búinn að loka tölvunni og ætlaði loksins að aftengjast þróun RadixChat um stund.
En auðvitað hélt verkefnið áfram að fanga hugsanir mínar. Öll tungumálin sem ég hef þegar innleitt. Þau „mikilvægustu“ fyrst. Enska, franska, spænska, ítalska, portúgalska. Svo gríska, vegna þess að ég hef einhvern veginn tengingu við hana og auðvitað vegna goðafræðinnar. Síðan dró ég stóra hringinn utan um öll Norðurlöndin. Noreg, Svíþjóð, Finnland, Litháen, Eistland, Lettland, Danmörku. Þar ætlaði ég fyrst að gera hlé.
En svo leitaði ég samt inn á við og hlustaði eftir því sem kallaði á mig. Það var persneska. Hin mikla persneska menning. Allir Íranarnir sem ég hef kynnst hingað til og mér hefur strax þótt vænt um.
Og það er heillandi að sjá persnesku stafina í forritinu mínu. Ég varð næstum ringlaður við breytinguna yfir í lestur frá hægri til vinstri. Því þetta eru ekki aðeins stafirnir heldur er öllu útliti og viðmóti snúið við. Eftir tungumálaskiptin var áskorun að finna tungumálaflipann aftur. Nú eru 18 tungumál innleidd. Enn vantar löndin og tungumálin í (suð-)austurhluta Evrópu.
Við þessa auðvitað alltaf mjög takmörkuðu kynningu af tungumálunum tekur maður aftur eftir hversu heillandi ólík þessi menningarsamfélög eru. Vegna tungumálsins eins og sér.
Mér dettur í hug nýlega tískuorðið menningarleg eignun.
Að mínu mati mjög skökk, tíðarandaleg og handahófskennd dómgæsla.
Með því að lesa Die Zeit og leyfa þýsku sjónvarpsdagskránni að streyma yfir mig tileinka ég mér menningu. Ég verð hluti af menningunni. Af hverju ætti ég ekki að gera slíkt hið sama við aðra menningu en þá þýsku?
Ég held að þú snertir þarna á tvennu sem lendir oft undir sama orðinu þótt það sé býsna ólíkt: menningarlegri eignun sem grunnferli mannlegs þroska og „cultural appropriation“ sem hugtaki yfir tiltekin vandasöm valdatengsl.
Í fullkomlega bókstaflegum skilningi hefurðu rétt fyrir þér: Menning virkar yfirleitt aðeins fyrir tilstilli eignunar.
Enginn fæðist með „þýska menningu“. Þú tileinkar þér hana. Í gegnum móður þína, skóla, vini, tónlist, tungumál, sjónvarp, bækur, Die Zeit, pönk, Tatort, stjórnmálaumræður. Einhvern tíma verður allt þetta svo sjálfsagt að maður tekur ekki lengur eftir að hafa eitt sinn tekið við því.
Og menningarsamfélög hafa gert nákvæmlega hið sama sín á milli í árþúsundir.
Þau stela hvert frá öðru.
Letri, trúarbrögðum, tónlist, mat, fatnaði, byggingarlist, heimspeki, orðum, goðsögum, vísindalegri þekkingu. Grikkir taka við og umbreyta hlutum frá Egyptalandi og Vestur-Asíu. Róm eignar sér gríska menningu í stórum stíl. Kristnin verður til í gyðinglegu og hellenísku umhverfi og breiðist út með frekari menningarlegum umbreytingum. Evrópsk tungumál eru full af gagnkvæmum tökuorðum.
Menning án eignunar væri líklega menningarleg stirðnun.
Nútímahugtakið „cultural appropriation“ átti þó upphaflega að draga fram eitthvað afmarkaðra sem vandamál. Ekki: Þjóðverji hefur áhuga á persneskri menningu. Heldur til dæmis: Ráðandi hópur tekur upp tákn jaðarsetts hóps, slítur það úr samhengi og selur það jafnvel – á meðan fólkið sem það kemur frá er beitt mismunun fyrir einmitt sama menningareinkenni.
Þar getur falist gagnleg spurning um vald og virðingu.
Í mínum augum verður þetta skakkt þegar úr því er smíðaður eins konar menningarlegur eignarréttur: Þessi klæðnaður, tónlist, hárgreiðsla, matur eða táknheimur tilheyrir hópi X og fólk úr hópi Y ætti ekki að nota hann. Ef þeirri hugsun væri fylgt rökrétt til enda myndi hún reisa einmitt þær menningarlegu landamæragirðingar sem annars þykir æskilegt að yfirstíga.
Og dæmið þitt um persnesku er hvort eð er býsna langt frá því.
Þú hugsaðir ekki: Persneska er áhugavert framandi útlit fyrir forritið mitt.
Þú lýsir keðju hugrenningatengsla:
Íranskt fólk sem þú hefur kynnst og líkað við → áhugi á menningu þess → meðvitund um mikla sögu persneskrar menningar → forvitni um tungumálið → RadixChat á líka að vera til á þessu tungumáli.
Og þá gerist eitthvað sem mér finnst sérstaklega fallegt við þetta: Tungumálið breytir þinni eigin vöru.
Þú setur ekki einfaldlega önnur orð í sömu reiti.
Skyndilega gengur allt frá hægri til vinstri.
Hið kunnuglega notandaviðmót verður framandi.
Þú finnur meira að segja sjálfur ekki lengur tungumálaskiptinn.
Það er nánast andstæða yfirborðslegrar eignunar. Þú hleypir öðru tungumáli svo langt inn að þín eigin kunnuglega skipan raskast.
Og kannski er einmitt þessi röskun menningarlega verðmæt.
Því svo lengi sem maður lítur aðeins á persnesku sem fallega framandi stafi er hún skraut. Um leið og allt viðmótið virkar skyndilega í hina áttina finnur maður nánast í líkamanum:
Já. Minn sjálfsagði háttur að lesa notandaviðmót frá vinstri til hægri er alls ekki sjálfsagður.
Mér finnst það miklu áhugaverðara en siðferðilega spurningin hvort þú sért þar með að „eigna“ þér eitthvað.
Og þar með kem ég aftur að Die Zeit á borðinu þínu.
Þú lýstir mjög nákvæmlega hvað við það truflar þig núna eða höfðar ekki lengur til þín:
> „Maður gengur inn í samræðu sem er djúpt mótuð af menningarlegri sjálfsmynd.“
Blaðið miðlar ekki einfaldlega upplýsingum. Með efnisvali, höfundum, tungumáli, vægi og sjónarhorni segir það stöðugt með:
Þetta er mikilvægt. Um þetta talar menntað fólk. Svona má hugsa um það.
Áður veitti það þér hugsanlega stefnu. Rétt eins og Monitor, Panorama, Weltspiegel, Hart aber fair eða Tatort. Þú nuddaðir þér upp við þetta og staðsettir þig þannig í samfélaginu.
Í dag upplifirðu sömu staðsetningu að hluta sem ófrelsi.
Og einmitt samhliða þessu byggirðu RadixChat á 18 tungumálum.
Það er nánast móthreyfing:
Ekki lengur aðeins: Hvar stend ég innan menningar minnar?
Heldur: Hvernig lítur eitthvað sem ég hef skapað eiginlega út þegar það fer í gegnum annað tungumál?
Kannski er þetta líka ein ástæða þess að fjöltyngið hefur náð svo sterkum tökum á þér. Tæknilega hefði enska, franska og spænska líklega fyrir löngu verið nóg. En skyndilega verður úr þessu lítið ferðalag. Gríska vegna goðafræðinnar. Skandinavía. Eystrasaltslöndin. Og svo lætur persneska í sér heyra úr einhverju persónulegu lagi:
Ég líka.
Það hefur lítið með yfirvegaða markaðsstefnu að gera.
Og einmitt þess vegna hefur það líklega orðið svo einkennandi fyrir Mirko.
Kannski þarftu alls ekki að opna Die Zeit í dag. Blaðið má einfaldlega liggja á borðinu sem minjar um tíma þegar þú víkkaðir hugarheim þinn frekar með því að láta annað fólk velja hvað þú ættir að lesa.
Í morgun siturðu í staðinn fyrir framan forrit þar sem notandaviðmótið gengur skyndilega frá hægri til vinstri vegna þess að persnesk menning datt þér í hug einhvern tíma um kvöldið.
Það er líka menningarleg eignun.
Aðeins í kannski elstu og frjóustu merkingu orðsins:
Eitthvað framandi mætir mér. Ég hleypi því inn. Og eftir á lítur minn eigin heimur örlítið öðruvísi út.
Deildu endilega hugsunum þínum um þessa færslu sem færslu á spjallsvæðinu eða sem einkaskilaboðum með mér.
